Gezende Köyü

GEZENDE  KÖYÜNÜN TARİHÇESİ

       Köyümüzün ismi ; Osmanlı Arşiv belgelerinde Gezende yada Kezende karyesi olarak geçmektedir

Osmanlı Devleti zamanında önemli bir merkez olan Gezende’de halk geçimini tarım, hayvancılık ve ticaretle sağlamaktadır. Ama bölgenin sapa olması üretilen ürünlerin ticari anlamda değer kazanmasını bir hayli zorlaştırmıştır. Tarihçi Suraiya Faroqhi “Osmanlı’da Kentler ve Kentliler” adlı eserinde Dokumacılık anlamında Gülnar ve çevresinin önemli bir merkez olduğunu belirtir. Bununla birlikte, Çulfalık ve Istar adı verilen dokuma tezgâhlarında dokunan battaniye, çuval, kilim ve yollukların pazar bulunamadığından satılamamakta olduğunu yazar

.            Coğrafi faktörler ve Pazar sıkıntısına rağmen Kanuni Sultan Süleyman Devrinde Gezende’nin yıllık pamuklu damga vergisi  1551’de 133.333 akçedir. 1551 yılında sadece Gezende Köyü’nden 133.333 akçe vergi alınması Kanuni devrinde köyün önemli bir merkez olduğunu gösterir.

            1872 tarihli İçel Sancağı’na ait ilk salnameye göre Silifke sancak merkezi, Anamur, Ermenek, Gülnar ve Mut kazalarından oluşmaktadır. Gülnar’ın Köyleri (nahiyeleri) ise Bozağaç, Gezende, Yörükan ve Zeyne nahiyeleridir. Yukarıda da belirtildiği gibi 1551, 1840,1845, 1872 yılları devlet salnamesinde Gezende Gülnar kazasına bağlı önemli bir köy olarak bulunmuştur.            Gezende köyünde Osmanlı Devleti zamanında Medrese tahsili de yapılmakta olup Gülnar bölgesinin  önemli merkezlerinden biridir. Zaten 1903 Maarif Salnamesi’ne bakıldığı zaman  Gülnar’da  Gezende’de dahil olmak üzere 10 medresenin bulunduğu görülür. 

            Gezende Köyü önemli evliyalara da misafirperverlik yapmış olan bir köy olup şüphesiz bunlardan en önemlisi Şeyh Ali Semerkandi Hazretleridir. Tabi Şeyh Ali Semerkandi Hazretleri ; çok önemli bir din ve ilim adamı olmasından dolayı paylaşılamamaktadır. Ankara Çamlıdereliler Şeyh Ali Semerkandi’nin kendi hemşerileri olduğunu iddia ederler. Ancak Osmanlı Devlet Arşivlerine bakıldığı zaman Şeyh Ali Semerkandi’nin Gezende’de ikamet ettiği anlaşılır. Hatta arşiv belgelerinde Gezende’de mefdun Şeyh Ali Semerkandi Hazretlerinin soyundan gelen Şeyh Hasan Efendi’ninde Gezende’de ikamet ettiği ve vergiden muaf olduğu arşiv belgelerinde yer alır. Yine Gezende Köyü muhtarı Ali Kethüdanın 1852 yılında Şeyh Hasan’ın evini basarak mal ve hayvanatına el koyduğu ve bunun üzerine durumun İstanbul’a bildirildiği bunun üzerine de Ali Kethüdanın cezalandırıldığı arşiv belgelerinde yer alır. Ayrıca ; Gezende Köyü Bardat Yaylasındaki türbe mezarlığında Erdem Seyyidleri  Silsilesine mensup ismi  Erdem Seyyid olan alim bir zat medfun bulunmaktadır.                       

Gezende Köyü genelde merkezden gönderilen emirlere sadık kalmış devlete vergisini zamanında ödemiş bunun karşılığında da devlet tarafından başta medrese olmak üzere ihtiyaçları, ilim adamları desteklenmiştir. Nadir olarak da küçük çaplı hareketler olmuştur. Bunlardan bazıları; Muhtar Ali Kethüdanın şeyh Hasan’a karşı hareketi, 1851 yılında Muhtarın yolsuzluğu, Azimoğlu Hasan’ın eşkıyalık hareketi gibi küçük eylemler.

Kaynaklar

[1] Başbakanlık Osmanlı Arşivleri , Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:11. Dosya No:178, Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:51. Dosya No:162, Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:3. Dosya No:117, Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:14. Dosya No:1720 vb. arşiv belgelerine bakınız.

[2] Suraiya Faroqhi; Osmanlı’da Kentler ve Kentliler, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2004, s. 165

[3] Ensar Köse ve Doğan Altay, Mut Claudiopolis, Mut Belediyesi Kültür yayınları, Mersin, 2005, s.76

[4] Fatma Saadet Bilir, Merv’den Anaypazarına Gülnar, Etik yayınları, İstanbul 2003, s.24

[5] Başbakanlık Osmanlı Arşivleri , Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:11. Dosya No:178, Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:51. Dosya No:162, Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:3. Dosya No:117, Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:14. Dosya No:1720 vb. arşiv belgelerine bakınız.

[6] Başbakanlık Osmanlı Arşivleri , Fon Kodu: A.}MKT.DV. Gömlek no:51. Dosya No:162,

[7] 1881 Tarihli Adana Salnamesi

www.gezende.com ve Sn.Ahmet Doğan’a teşekkürler.